Er is geen gebruiker ingelogd

Advertenties
MANTELZORG

MANTELZORG

28-7 HANDREIKING VOOR LOKALE BELANGENBEHARTIGING

In de Wmo 2015 zijn opnieuw taken van de landelijke overheid op het gebied van zorg overgeheveld naar de gemeenten. Tegelijkertijd wordt meer verwacht van mantelzorgers en het sociale netwerk van mensen die ondersteuning en zorg nodig hebben. In deze handreiking doen we enkele aanbevelingen over mantelzorg en mantelzorgondersteuning. Deze kunt u gebruiken om in de lokale dialoog met de gemeente en andere betrokken samen nieuwe oplossingen te vinden en beleid te beÔnvloeden. Maar eerst informeren we u wat mantelzorg is en welke verantwoordelijkheden de gemeente heeft.


Wat is mantelzorg?
Mantelzorgers zorgen langdurig en onbetaald voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende naaste: partner, ouder, kind of ander familielid, vriend of kennis. Mantelzorgers bieden zowel lichte als langdurige en intensieve zorg en ondersteuning aan hun naaste. Het gaat dus niet om de gebruikelijke, alledaagse hulp die huisgenoten elkaar geven. De zorg voor een gezond kind is bijvoorbeeld geen mantelzorg. Mantelzorgers zijn geen beroepsmatige zorgverleners. Zij geven zorg omdat zij een persoonlijke band hebben met degene voor wie ze zorgen. De mantelzorger heeft vaak grote waarde voor de zorgvrager. De zorg van een mantelzorger wordt daarom vaak gezien als Ďwarmeí zorg. Vandaar ook de term Ďmantelí-zorg.

 

Gemeenten aan zet


Taak gemeenten t.a.v. mantelzorg
De Wmo 2015 bepaalt dat gemeenten vanaf 2015 verantwoordelijk zijn voor delen van de langdurende zorg. Tegelijkertijd wordt meer verwacht van de mantelzorger en het sociale netwerk. Dit vraagt om goede ondersteuning en samenwerking. Gemeenten zijn daarvoor verantwoordelijk met algemene ťn maatwerkvoorzieningen. Dit betreft alle mantelzorgers van cliŽnten die in de gemeente wonen en geen gebruik maken van de langdurige zorg. De Wmo bepaalt ook dat gemeenten in hun verordening moeten vastleggen op welke wijze het college van B & W zorgt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers. In de praktijk blijkt dat mantelzorgers overbelast kunnen raken en goede ondersteuning nodig hebben.


Verbeteren samenwerking formele en informele zorg
Gemeenten moeten zich inspannen om de positie van mantelzorgers te versterken en de samenwerking tussen professionele hulpverleners en mantelzorgers te verbeteren. Gemeenten kunnen vanuit hun regiefunctie lokale zorgaanbieders aansporen om mantelzorgers als gelijkwaardige partners bij de zorg te betrekken. Naast betrokkenheid bij het keukentafelgesprek en de zorgplanbespreking kan mantelzorg ook een formele positie krijgen binnen sociale wijkteams. Zorgprofessionals hebben de taak om (dreigende) overbelasting van mantelzorgers te signaleren en hun zorgtaken af te stemmen op de zorg die mantelzorgers geven.


Aanbevelingen voor lokale belangenbehartiging

 

Hieronder volgen aanbevelingen die KBO-afdelingen kunnen doen aan de gemeenten over het beleid, organisatie en activiteiten ten aanzien van mantelzorgondersteuning. Elke gemeente voert een eigen beleid. Bepaal daarom zelf welke aanbevelingen voor uw gemeente van belang zijn en concentreer daarop uw belangenbehartiging.

 

Aanbevelingen voor gemeentelijk beleid over mantelzorgondersteuning

1. De reikwijdte van de mantelzorg
Wijs erop dat de gemeente dient te handelen in geest van nieuwe Wmo. De ondersteuning moet aansluiten bij behoeften en mogelijkheden van cliŽnten en mantelzorgers.


2. Mantelzorg is niet verplicht
Wijs de gemeente erop dat de Wmo 2015 hulp door kinderen, vrienden of buren niet verplicht stelt. Ze zijn nooit verplicht om te helpen. Gemeenten mogen wel onderzoeken of het sociale netwerk de cliŽnt kan helpen. In haar aanbod kan de gemeente daar dan rekening mee houden. In het gesprek met de cliŽnt moet de gemeente ook vragen of de mantelzorger hulp nodig heeft bij het uitvoeren van zijn taken.


3. Betrek mantelzorgers bij beleid
Beveel de gemeente aan cliŽnten en mantelzorgers vanaf het begin te betrekken bij het participatiebeleid dat hen aangaat en hen te vragen naar hun wensen en behoeften. Zij moeten betrokken worden bij participatiebeleid dat hen aangaat. Hun stem in de beleidsvorming moet gewaarborgd worden.

 

4. Mantelzorgers Ťn clienten kloppen aan bij gemeente
CliŽnten zijn personen die gebruik maken van een algemene voorziening, maatwerkvoorziening of pgb door of namens wie een melding is gedaan. Wijs de gemeente er op dat het bij aanvragen door mantelzorgers dus ook gaat om mantelzorgers van cliŽnten die een hulpvraag hebben gemeld.


 

5. Omschrijving mantelzorgers
Beveel de gemeente aan om in de verordening te regelen ook die mantelzorgers tot doelgroep te rekenen, die mantelzorg verlenen aan burgers die niet bij de Wmo bekend, maar bijvoorbeeld ondersteuning ontvangen via de Wet langdurige zorg en Jeugdhulp.

 


6. Samenspel formele en informele zorg
Benadruk bij gemeenten dat zij in hun kwaliteitseisen voor (zorg)aanbieders het belang van een goede afstemming tussen formele en informele zorg opnemen en deze afstemming ook regelen in de sociale wijkteams.

 

7. Keukentafelgesprek
Wijs gemeenten op het belang in de verordening op te nemen dat zij in het keukentafelgesprek ook de mogelijkheden en de grenzen onderzoeken van de belastbaarheid van mantelzorgers en hun ondersteuningsbehoefte. Wijs de gemeente op hun verantwoordelijkheid om goede informatie over het keukentafelgesprek en de rol van de mantelzorger hierin e verschaffen. Wijs de gemeente dat vrijwillige ouderenadviseurs begeleiding kunnen bieden bij voorbereiding van keuken tafelgesprekken (maken van een persoonlijk plan) tijdens en na de keukentafelgesprekken.


Aanbevelingen voor gemeentelijke organisatie van mantelzorgondersteuning


8. Breng situatie mantelzorgers in kaart
Dring er bij de gemeente op aan om de mantelzorgers en hun situatie goed in kaart te brengen. Gemeenten moeten nagaan wat de hulpvraag is, op welke plaatsen mantelzorgers komen en welke contacten mantelzorgers aangaan. Stimuleer de gemeente om oog te hebben voor de verschillende groepen mantelzorgers en speciale aandacht te hebben voor jonge mantelzorgers. Zij zijn vaak erg onzichtbaar.


9. Breng aanbod mantelzorgondersteuning in kaart
Dring er op aan dat de gemeente het aanbod op het terrein van mantelzorgondersteuning in kaart brengt: samen met verwijzers, organisaties voor mantelzorgondersteuning, de Vrijwilligerscentrale, Bureau Jeugdzorg, het Wmo-loket en aanbieders in zorg en welzijn. Kijk ook naar nieuwe partners en slimme samenwerking.

 

10. Kennis bij Wmo-loket
Het is belangrijk dat de medewerkers van het Wmo-loket kennis hebben van de verschillende groepen mantelzorgers en van de manieren om hen te bereiken.


11. Zichtbaar en outreachend werken
Veel mantelzorgers zijn onbekend met het Wmo-loket en het ondersteuningsaanbod. Bespreek met uw gemeente hoe zij het Wmo-loket zichtbaarder maken en meer outreachend kunnen werken.


12. Digitale informele zorgdiensten
Onder digitale informele zorgdiensten vallen verschillende vormen van digitale ondersteuning. Dat biedt veel kansen en mogelijkheden. Enkele aanbevelingen voor gemeenten:
 - Sluit aan bij bestaande initiatieven.
    -  Ontwikkel geen nieuwe digitale diensten, maar sluit aan bij wat er al is.
    -  Werk samen met anderen. Kijk goed naar wat al gebruikt wordt door organisaties en gemeenten in de omgeving zodat            ook massa ontstaat.
 - Regel advies en inspraak van cliŽnten en mantelzorgers.
-  Maak ruimte voor communicatie zowel met de zorg- en welzijnsorganisaties die een rol hebben in het gebruik van deze instrumenten als met de burgers die het instrument moeten weten te vinden.
-  Maak digitale diensten gebruikersvriendelijk. Zorg ervoor dat cliŽnten en mantelzorgers die niet zo Ďdigivaardigí zijn via schriftelijke informatie en/of via bijvoorbeeld woonservicepunten of buurthuizen toch gebruik kunnen maken van het instrument.

 

Aanbevelingen over aanbod mantelzorgondersteuning in uw gemeente

 

13. Ontwikkel breed aanbod
Stimuleer de gemeente om een breed aanbod op het gebied van mantelzorgondersteuning te ontwikkelen: van lichte tot zware ondersteuning toegesneden op de karakteristieken van de verschillende doelgroepen mantelzorgers. Dring er op aan dat de gemeente samenwerking tussen aanbieders van mantelzorgondersteuning stimuleert en dat er kwaliteitseisen worden gesteld aan het aanbod.


14. Kwaliteitseisen
Benadruk bij de gemeente het belang om de toegang tot ondersteuning en respijtzorg goed te regelen: gemeenten moeten ervoor zorgen dat deze voorzieningen toegankelijk en deskundig zijn


15. Overbelasting
De zorg die deze groepen mantelzorgers bieden, is vaak langdurig, complex en intensief. Het gevaar op overbelasting is groot. Bespreek met uw gemeente dat voor deze mantelzorgers specifieke aandacht nodig is. Het is voor gemeenten belangrijk om inzicht te hebben in de verschillende groepen mantelzorgers en hun verschillende behoeften.


16. Meer dan ouderen
Hun ondersteuningsaanbod van gemeenten is vooral afgestemd op mantelzorgers van ouderen. Dit sluit meestal niet aan bij de specifieke wensen en behoeften van mantelzorgers die voor andere mensen zorgen, bijvoorbeeld voor lichamelijk en/of geestelijke gehandicapten. Deze mantelzorgers maken daarom ook weinig gebruik van het collectieve ondersteuningsaanbod van gemeenten. Bespreek met uw gemeente welk aanbod van ondersteuning en respijtzorg passend is bij de behoefte.


17. Compliment
Gemeenten hebben een budget voor waardering van de inzet mantelzorgers (voorheen het mantelzorgcompliment). Mantelzorgers moeten zelf een keuze kunnen maken voor het soort waardering, inclusief de mogelijkheid van een geldbedrag. Benadruk bij gemeenten dat het belangrijk is de waardering van mantelzorgers op deze manier op te nemen in de verordening.


18. Soepele regels mantelzorgwoningen
Versoepeling regels. Naast de landelijke verruiming voor het plaatsen van mantelzorgwoningen kunnen gemeenten zelf de mogelijkheden voor (het vergunningenvrij) plaatsen in hun bestemmingsplannen vergroten. Zo kunnen zij lokaal maatwerk leveren.


 

De mantelzorgmakelaar
De Mantelzorgmakelaar richt zich op het overnemen van regeltaken van mantelzorgers en het geven informatie over wet- en regelgeving. Ze helpen bij het opstellen van een plan van aanpak om knelpunten op te lossen. Ze ondersteunen bij het invullen van formulieren, stellen bezwaarschriften op, ze bemiddelen met werkgevers over verlofregelingen. Deze en andere diensten van mantelzorgmakelaars hebben tot doel om de hulpverlening rond de cliŽnt te optimaliseren en mantelzorgers te ontlasten.
Financiering van de zorgmakelaars gebeurt op verschillende manieren. Enkele gemeenten financieren de zorgmakelaar vanuit de Wmo. Zorgmakelaars kunnen betaald worden vanuit de vrije bestedingsruimte van het persoonsgebonden budget. Enkele zorgverzekeraars hebben de mantelzorgmakelaar in het aanvullende pakket of hebben vervangende mantelzorg geregeld.
Er is een post-HBO opleiding tot mantelzorgmakelaar.


19. Financiering mantelzorgmakelaar door gemeente
Ga na of de gemeentelijke verordening een regeling bevat over financiering van mantelzorgmakelaars vanuit de Wmo en dring bij de gemeente aan dit te regelen als dat niet het geval is.


 

Belangrijke bronnen en adressen voor meer informatie

Aandacht voor iedereen

Mantelzorgsteunpunt

Mezzo

 

Download hier de Handreiking mantelzorg 

terug naar overzicht